Gmina Zabrodzie jest już w całości spisana! Przejechaliśmy ją sołectwo po sołectwie, od Słopska i Młynarzy nad Bugiem po Basinów i Podgać. Szukaliśmy krzyży, kapliczek, figur i miejsc pamięci przy drogach, na rozstajach, w ogrodzeniach posesji i na skrajach pól. Czy znaleźliśmy wszystkie? Zdecydowaną większość, choć pewnie gdzieś przy polnej drodze stoi jeszcze krzyż, który na nas czeka.
118 obiektów w 22 sołectwach. Tyle liczy ewidencja gminy Zabrodzie: 65 krzyży, 41 kapliczek, 5 figur oraz 7 pomników i miejsc pamięci. Najwięcej obiektów jest w Słopsku i Niegowie (po 10), w Dębinkach i Kicinach (po 9) oraz w Mostówce (8). Najczęściej spotykamy metalowe krzyże z drugiej połowy XX wieku, przystrojone wstążkami i kwiatami i odnawiane co roku na nabożeństwa majowe. Kapliczki to głównie murowane słupy z przeszkloną wnęką i figurą Matki Bożej, najczęściej Niepokalanej.
Ślady historii. Najstarsze obiekty pamiętają XIX wiek. W Niegowie zachowała się mogiła uczestników powstania styczniowego z 1863 roku. Upamiętnia ich także krzyż z 2018 roku wykonany z rozwidlonego pnia drzewa. W Młynarzach drewniany krzyż wskazuje miejsce dawnego cmentarza ewangelickiego. Kapliczkę słupową w Słopsku ufundowano w 1894 roku. Najliczniejszą grupę obiektów sprzed I wojny światowej tworzą kamienne obeliski z kutymi krzyżami: w Adelinie i Karolinowie (1902), w Zabrodziu (1903), w Obrębie (1906, z napisem „Boże zbaw lud Twój”) i w Basinowie (1917). Na kapliczce w Mościskach widnieje data wykuta w niezwykłym zapisie „19 XX/VI 11 r.”, czyli 20 czerwca 1911 roku.
Żywa tradycja. Mieszkańcy wciąż stawiają nowe krzyże i kapliczki. W 2025 roku w Kicinach poświęcono pomnik bł. kard. Stefana Wyszyńskiego, a w Niegowie stanął nowy krzyż drewniany. W Płatkowie krzyż musiał ustąpić z dotychczasowego miejsca, bo nowy właściciel terenu nie chciał go zachować. Krzyż przeniesiono w nowe miejsce, a jego ponowne poświęcenie zaplanowano na jesień 2026 roku. W Podgaci, w dawnej wsi Gać, gdzie w 1876 roku urodził się Stanisław Wyszyński, ojciec Prymasa, stoi głaz z tablicą.
Perełki, które warto zobaczyć:
– karawaka w Zabrodziu, czyli dwuramienny krzyż morowy kontynuujący tradycję drewnianych karawek stawianych w tym miejscu od około 200 lat;
– kapliczka w Zazdrości z cokołem wyłożonym mozaiką z butelkowego szkła;
– seria czterech kapliczek nadrzewnych w Mostówce z rzeźbionymi figurami Jezusa Frasobliwego, św. Huberta, św. Franciszka i św. Floriana;
– „Słodkie Serce Maryi” na kapliczce w Mościskach z 1911 roku, gdzie kamieniarz wykuł „SŁOTKE”;
– kapliczka w Dębinkach, w której rok budowy „1962” namalowano ręcznie na tylnej ściance wnęki, za figurą.
Cały powiat wyszkowski na mapie. Po zakończeniu inwentaryzacji gminy Zabrodzie w bazie www.kapliczki.mazowsze.pl znajdują się wszystkie gminy powiatu wyszkowskiego: Somianka, Brańszczyk, Rząśnik, Długosiodło, Wyszków i Zabrodzie. To łącznie 803 obiekty małej architektury sakralnej.
Zobacz pełną dokumentację. Fotografie, lokalizacje i opisy wszystkich obiektów znajdziesz na interaktywnej mapie: www.kapliczki.mazowsze.pl
Obejrzyj krótkie animacje promujące projekt:
– film 1: [link]
– film 2: [link]
Podziel się swoją historią! Czy znasz historię kapliczki w swojej wsi? Może to Twoja rodzina ufundowała przydrożny krzyż? Każda opowieść, czy to o cudownych zdarzeniach, losach wojennych, czy lokalnych zwyczajach, wzbogaci nasze wspólne dziedzictwo. Napisz do nas:
Zadanie publiczne „Święte Wędrowanie – Ewidencja kapliczek, figur i krzyży przydrożnych w gminie Zabrodzie” zostało dofinansowane ze środków Powiatu Wyszkowskiego